Ścieranie się zębów jest naturalnym procesem towarzyszącym człowiekowi przez całe życie. Każdy kontakt zębów podczas gryzienia, żucia czy mówienia powoduje mikroskopijne zużycie szkliwa. W prawidłowych warunkach proces ten przebiega bardzo powoli i przez wiele lat nie wpływa negatywnie ani na funkcję, ani na estetykę uzębienia. Problem pojawia się wtedy, gdy tempo ścierania znacznie przekracza fizjologiczne normy. W takich przypadkach dochodzi do patologicznej utraty twardych tkanek zębów, która może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i estetycznych.
Jedną z najczęstszych, a jednocześnie często bagatelizowanych przyczyn nadmiernego ścierania zębów są wady zgryzu. Nieprawidłowe ustawienie zębów oraz zaburzona praca całego narządu żucia powodują nierównomierny rozkład sił podczas gryzienia. W efekcie niektóre zęby są przeciążane znacznie bardziej niż pozostałe, a to prowadzi do ich przyspieszonego zużycia.
Przeczytaj również: Diastema – kiedy warto ją zamknąć?
Spis treści:
Czym jest patologiczne ścieranie zębów?
Ścieranie zębów należy odróżnić od naturalnego procesu starzenia uzębienia. Fizjologiczne zużycie szkliwa przebiega powoli i zazwyczaj nie powoduje zaburzeń funkcjonalnych. Patologiczne ścieranie oznacza natomiast nadmierną utratę twardych tkanek zęba w stosunkowo krótkim czasie.
Najczęściej proces obejmuje powierzchnie żujące zębów bocznych oraz brzegi sieczne zębów przednich. Z biegiem czasu korony zębów stają się coraz krótsze, zmieniają swój kształt, a szkliwo ulega stopniowemu starciu, odsłaniając bardziej miękką zębinę. To z kolei prowadzi do zwiększonej podatności na dalsze uszkodzenia oraz pojawienia się charakterystycznej nadwrażliwości na zimne, gorące, słodkie i kwaśne pokarmy. Ponadto, w zaawansowanych przypadkach dochodzi do znacznego obniżenia wysokości zwarcia, które wpływa na wygląd całej twarzy.
Jak wada zgryzu wpływa na zużycie zębów?
Prawidłowy zgryz zapewnia równomierne rozłożenie sił działających podczas żucia. Każdy ząb pełni określoną funkcję i dzięki temu obciążenia są przekazywane zgodnie z biomechaniką całego układu stomatognatycznego.
W przypadku występowania wady zgryzu mechanizm ten zostaje zaburzony. Niektóre zęby kontaktują się ze sobą zbyt wcześnie, inne są przeciążone nadmiernymi kontaktami, a część wcale prawidłowo nie bierze udziału w procesie żucia. Wtedy powstają tzw. kontakty przedwczesne oraz interferencje zwarciowe, które prowadzą do nadmiernego nacisku na wybrane powierzchnie zębów. Organizm próbuje kompensować te nieprawidłowości, jednak konsekwencją staje się stopniowe ścieranie szkliwa nadmiernie obciążonych zębów. Proces ten przebiega często niezauważalnie, aż do momentu pojawienia się widocznych zmian estetycznych lub dolegliwości bólowych.
Ścieranie się zębów a bruksizm
Bruksizm jest jedną z najczęściej wymienianych przyczyn ścierania zębów, jednak nie należy utożsamiać obu problemów.
Bruksizm polega na mimowolnym zaciskaniu i zgrzytaniu zębami, najczęściej podczas snu. Powoduje bardzo duże przeciążenia działające na uzębienie i rzeczywiście może prowadzić do intensywnego starcia szkliwa. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z widocznym ścieraniem cierpi na bruksizm.
W wielu przypadkach główną przyczyną okazuje się właśnie wada zgryzu. Nieprawidłowe kontakty pomiędzy zębami prowadzą do stopniowego ścierania nawet wtedy, gdy pacjent nie zaciska zębów w patologiczny sposób. Co więcej, wada zgryzu może sprzyjać rozwojowi bruksizmu, tworząc błędne koło wzajemnie nasilających się problemów.
Objawy świadczące o nadmiernym ścieraniu zębów
Jak już wspomnieliśmy, początkowe stadia patologicznego ścierania często pozostają niezauważone. Z tego względu regularne kontrole stomatologiczne mają ogromne znaczenie dla wczesnego wykrycia problemu.
Wraz z postępem procesu mogą pojawić się charakterystyczne objawy, takie jak:
- skrócenie koron zębów,
- spłaszczenie powierzchni żujących,
- nadwrażliwość zębów,
- pęknięcia szkliwa,
- ukruszenia brzegów siecznych,
- zmiana proporcji uśmiechu.
W bardziej zaawansowanych przypadkach pacjenci zgłaszają również bóle mięśni żucia, trzaski w stawach skroniowo-żuchwowych oraz trudności podczas gryzienia.
Jak wyeliminować problem?
Jeżeli główną przyczyną patologicznego ścierania jest wada zgryzu, leczenie ortodontyczne pozwala przywrócić prawidłowe relacje pomiędzy zębami oraz równomiernie rozłożyć siły żucia. Do tego celu wykorzystujemy aparaty stałe i przezroczyste nakładki ortodontyczne. Dobór metody zależy od rodzaju wady oraz stopnia zaawansowania problemu.
Należy jednak pamiętać, że leczenie ortodontyczne nie odbudowuje już utraconych tkanek zębów. Jego zadaniem jest stworzenie prawidłowych warunków biomechanicznych i zahamowanie dalszego postępu choroby. Jeżeli doszło do znacznej utraty twardych tkanek, samo leczenie ortodontyczne nie wystarczy.
Po ustabilizowaniu zgryzu konieczne może być wykonanie kompleksowej rekonstrukcji uzębienia. W zależności od stopnia uszkodzeń stosujemy odbudowy kompozytowe, nakłady protetyczne typu onlay i overlay, korony pełnoceramiczne lub licówki porcelanowe. Zawsze dążymy przy tym do możliwie najmniej inwazyjnego odtworzenia utraconych struktur, przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowej funkcji narządu żucia.