Leczenie ortodontyczne to proces, w którym zęby stopniowo zmieniają swoje położenie, aby korygować wadę zgryzu zgodnie z indywidualnym planem terapeutycznym. Jednakże moment zdjęcia aparatu ortodontycznego lub zakończenia leczenia nakładkami nie jest końcem całej terapii. Jest to dopiero początek kolejnego, niezwykle istotnego etapu – retencji ortodontycznej.
Przeczytaj również: Stłoczenia zębów. Jak leczymy ściśnięte zęby?
Spis treści:
Czym jest retencja ortodontyczna?
Retencja ortodontyczna to etap następujący bezpośrednio po zakończeniu aktywnego leczenia ortodontycznego. Jej podstawowym zadaniem jest stabilizacja nowego ustawienia zębów oraz ograniczenie ryzyka ich ponownego przemieszczania się.
Podczas leczenia ortodontycznego zęby przemieszczają się dzięki kontrolowanemu oddziaływaniu sił mechanicznych. Zmiana ich położenia polega na przesunięciu korony zęba, podczas której zachodzą złożone procesy przebudowy kości wyrostków zębodołowych oraz włókien ozębnej utrzymujących korzeń w zębodole.
Po zakończeniu leczenia tkanki potrzebują czasu, aby przystosować się do nowej sytuacji biomechanicznej. Gdyby aparat został zdjęty i nie zastosowano żadnego zabezpieczenia, zęby mogłyby stopniowo wracać do wcześniejszych pozycji.
Retencja ma za zadanie ograniczyć ryzyko wystąpienia takich zmian i umożliwić stabilizację efektów terapii.
Dlaczego zęby mają tendencję do ponownego przemieszczania się?
Skoro leczenie trwało tak długo, dlaczego zęby nie pozostają już na stałe w nowym położeniu?
Odpowiedź wynika z biologii tkanek. Kość otaczająca korzenie zębów przez cały czas podlega przebudowie. Jest to naturalny proces zachodzący przez całe życie człowieka. Również włókna ozębnej oraz tkanki miękkie zachowują pewną „pamięć” wcześniejszego ustawienia zębów. Bez odpowiedniej stabilizacji mogą stopniowo wywierać siły sprzyjające ich przemieszczaniu.
Na położenie zębów wpływają również:
- napięcie mięśni policzków, warg i języka,
- sposób połykania,
- kontakty pomiędzy zębami podczas zwarcia,
- parafunkcje, takie jak zaciskanie czy zgrzytanie zębami,
- naturalne procesy starzenia organizmu,
- przebudowa kości szczęki i żuchwy.
Warto podkreślić, że niewielkie zmiany położenia zębów mogą występować nawet u osób, które nigdy nie nosiły aparatu ortodontycznego. Jest to naturalna konsekwencja procesów zachodzących w organizmie.
Czy retencja jest potrzebna każdemu pacjentowi?
Ortodoncja nie pozostawia w tej kwestii większych wątpliwości. Retencja stanowi standardowy element leczenia praktycznie każdego pacjenta kończącego terapię ortodontyczną.
Ryzyko nawrotu wady zależy oczywiście od wielu czynników. Znaczenie ma rodzaj leczonej nieprawidłowości, wiek pacjenta, zakres wykonanych przemieszczeń, ale również indywidualne uwarunkowania biologiczne. Nie zmienia to jednak faktu, że brak retencji istotnie zwiększa prawdopodobieństwo utraty osiągniętych rezultatów.
Niektóre wady zgryzu wykazują bardzo dużą skłonność do nawrotów. Dotyczy to między innymi leczenia stłoczeń dolnych siekaczy, zamykania diastem i korekcji znacznych rotacji zębów. W takich sytuacjach odpowiednio zaplanowana retencja jest szczególnie ważna.
Jak wygląda retencja po leczeniu ortodontycznym?
Najczęściej stosowane rozwiązania obejmują:
- Retainer stały – cienki, metalowy drut przyklejany od strony językowej lub podniebiennej zębów, najczęściej w odcinku przednim. Pozostaje całkowicie niewidoczny podczas uśmiechu i przez cały czas utrzymuje zęby w zaplanowanej pozycji. Jego zaletą jest brak konieczności pamiętania o codziennym zakładaniu urządzenia, jednak wymaga bardzo starannej higieny oraz regularnych kontroli stomatologicznych.
- Retainer ruchomy – wykonywany indywidualnie dla pacjenta aparat retencyjny lub przezroczysta nakładka zakładana zgodnie z zaleceniami ortodonty. Początkowo Pacjent nosi ją zwykle przez większą część doby, a następnie najczęściej jedynie w godzinach nocnych. Skuteczność tej metody zależy przede wszystkim od systematyczności pacjenta.
Jak długo należy nosić retainer?
Utrzymanie efektów leczenia wymaga długoterminowej stabilizacji, ponieważ zęby pozostają podatne na niewielkie przemieszczenia przez całe życie. Nie oznacza to oczywiście, że każdy Pacjent będzie przez całe życie nosił aparat retencyjny przez wiele godzin dziennie. Schemat retencji zależy od indywidualnego przypadku oraz decyzji lekarza prowadzącego.
Najważniejsze jest zrozumienie, że retencja nie jest krótkotrwałym dodatkiem do leczenia, ale jego naturalnym przedłużeniem.
